Pierścienice.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
| Pierścienice | |
 Dżdżownica |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | pierścienice |
| Nazwa systematyczna | |
| Annelida | |
| Lamarck, 1809 | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Pierścienice (Annelida) - typ zwierząt bezkręgowych, najbliżej spokrewnionych z kladem zawierającym rurkoczułkowce i niedrożnorurkowe, następnie z kladem zawierającym stawonogi, niesporczaki i pazurnice. Opisano około 15 000 gatunków żyjących współcześnie pierścienic.
Spis treści |
edytuj Cechy charakterystyczne
Wspólnymi cechami charakterystycznymi są:
- podział ciała - część głowowa, tułowiowa
- podział na pierścieniowate segmenty nazywane metamerami
- wyodrębnienie członów: gębowego (peristomium) oraz przedgębowego (prostomium) z części głowowej
- kształt ciała: z reguły wydłużony, obły ze spłaszczoną częścią tułowiową
- zamknięty układ krwionośny
Pierścienice uznawane są za typ wybitnie progresywny. Rozwiązania biologiczne w tej grupie (aromorfozy) dały początek najbardziej zaawansowanym bezkręgowcom: stawonogom i mięczakom. Największy rozwój można zauważyć u wieloszczetów.
edytuj Układ pokarmowy
Układ pokarmowy ma postać przewodu - zaczyna się otworem gębowym, a kończy się odbytowym. U pierścienic jest bardzo dobrze wykształcony, składa się z odcinków:
- Ektodermalne jelito przednie - w jego skład wchodzi otwór gębowy, umięśniona gardziel, mogą występować "ząbki" u form drapieżnych, rura przełyku, czasami rozszerzająca się w żołądek.
- Endodermalne jelito środkowe.
- Ektodermalne jelito tylne - krótkie, niezróżnicowane.
Na całej długości jelita znajduje się zagłębienie zwane rynienką, dzięki której następuje szybsze wchłanianie i trawienie. Część pierścienic jest glebożercami - odżywiają się martwymi szczątkami organicznymi zawartymi w glebie.
edytuj Wymiana gazowa
Wymiana gazowa zachodzi całą powierzchnią ciała. U niektórych wieloszczetów wykształciły się również prymitywne narządy oddechowe - skrzela.
edytuj Układ krążenia
Układ krążenia, u większości pierścienic zamknięty, składa się z dwóch podłużnych naczyń:
- grzbietowego - kurczliwego, tłoczącego krew do przodu;
- brzusznego - w którym krew płynie do tyłu.
Oba te naczynia są połączone ze sobą za pomocą naczyń okrężnych (przednia część ciała) oraz serii mniejszych naczyń w poprzek całego ciała. U większości gatunków brak wyodrębnionego serca. Rolę serca pełnią naczynia okrężne. O krążeniu decydują skurcze mięśnia grzbietowego, gdyż ma on najgrubsze ściany.
Płynem krążącym jest hemolimfa, która zwykle jest barwna - zielona (zawierająca chlorokruorynę), różowa (hemoerytryna), czerwona (zawierająca hemoglobinę lub erytrokruorynę), żółta, bezbarwna. Układ krążenia ma za zadanie transportowanie substancji między segmentami oraz usuwanie metabolitów do układu wydalniczego.
edytuj Układ wydalniczy
Układ wydalniczy u wszystkich pierścienic zbudowany jest z nefrydiów i nazywany jest metanefrydialnym. Jest to pierwszy układ sprawnie usuwający zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii zachowując przy tym zdolność osmoregulacji. Ma metameryczną budowę. W każdym segmencie znajduje się para orzęsionych lejków, które otwierają się do jamy ciała i wychwytują metabolity.
U niektórych wieloszczetów znajduje się układ wydalniczy protonefrydialny. Brak jest w nim komórek płomykowych, które zostały zastąpione przez komórki podobne funkcjonalnie do nich - solenocyty. Układ pełni rolę osmoregulacyjną.
edytuj Układ nerwowy
Układ nerwowy - oddzielony od powłok ciała, co daje mu większe możliwości rozwoju oraz daje większą ochronę dla centrum nerwowego. Jest to układ typu drabinkowego. W skład układu wchodzą:
- Parzyste zwoje międzygardzielowe (nadprzełykowe i ponadprzełykowe) - tworzące mózg. Odchodzą od nich obrączki okołogardzielowe łączące je ze zwojami podgardzielowymi.
- Brzuszny łańcuszek nerwowy - parzyste zwoje rozmieszczone w każdym segmencie połączone komisurami w pary oraz konektywami z innymi segmentami.
edytuj Rozmnażanie i rozwój
Wieloszczety są rozdzielnopłciowe, występuje u nich zapłodnienie zewnętrzne i rozwój złożony. Larwa (trochofora) jest orzęsiona i jest stadium wolnożyjącym. Nie występuje u nich zjawisko dymorfizmu płciowego. Skąposzczety oraz pijawki są obojnakami. Występuje u nich zapłodnienie krzyżowe. Rozwój jest prosty (brak stadium larwalnego).
edytuj Systematyka
- Gromada: Clitellata – siodełkowce
- Gromada: Pogonophora – rurkoczułkowce
- Gromada: Polychaeta – wieloszczety
edytuj Bibliografia
Czesław Jura Bezkręgowce wyd. III, Warszawa 2002, ISBN 83-01-12043-6