Sudan.html



Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Sudan – największe państwo afrykańskie, położone w północno-wschodniej Afryce nad Morzem Czerwonym.

جمهورية السودان Sudan
Flaga Sudanu Godło Sudanu
Hymn: Nahnu Djundulla Djundulwatan
Język urzędowy	arabski i angielski1
Stolica	Chartum
Ustrój polityczny	republika autorytarna
Głowa państwa	prezydent Omar al-Baszir
Szef rządu	prezydent Omar al-Baszir
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	10. na świecie 2 505 810 km² 5%
Liczba ludności (2007)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	30. na świecie 41 835 000▲ 17 osób/km²
Jednostka monetarna	dinar sudański (SDD)
Niepodległość	od Egiptu i Wielkiej Brytanii 1 stycznia 1956
Religia dominująca	islam
Strefa czasowa	UTC +3
Kod ISO 3166	SD
Domena internetowa	.sd
Kod samochodowy	SUD
Kod telefoniczny	+249
Terytoria autonomiczne	Sudan Południowy2
1 język urzędowy w południowej, autonomicznej części kraju. 2 Autonomia w latach 1972-1983 i od 2005.

edytuj Informacje podstawowe

Długość granic lądowych: 7687 km

• Egipt 1273 km
• Erytrea 605 km
• Etiopia 1606 km
• Kenia 232 km
• Uganda 435 km
• Demokratyczna Republika Konga 628 km
• Republika Środkowoafrykańska 1165 km
• Czad 1360 km
• Libia 383 km

Długość wybrzeża: 853 km
Najniższy punkt: Morze Czerwone 0 m n.p.m.
Najwyższy punkt: Kinyeti 3187 m n.p.m.
Grupy etniczne: Murzyni 52%, Arabowie 39%, Bedża 6%, inni 3%
Religie: sunnici 70% (w centrum i na północy kraju), animiści 25%, chrześcijanie 5% (głównie na południu i w Chartumie)
Języki: arabski (urzędowy), nubijski, Ta Bedawie, języki nilotyckie, języki nilo-hamityckie, języki sudańskie, angielski
Podział administracyjny: 26 wilajetów
PKB: 2100 USD na mieszkańca (szacunek za 2005 rok)

edytuj Geografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Geografia Sudanu.

edytuj Sytuacja polityczna

Krajem rządzą arabscy islamiści, którzy zwalczają animistów. Południowa część kraju, Sudan Południowy, jest zniszczona 20 latami walk i po podpisaniu w 2005 roku porozumienia pokojowego, kontrolowana przez Sudańską Ludową Armię Wyzwolenia. W grudniu po wmieszaniu się w sprawy sąsiedniego Czadu, Sudan rozpoczął konflikt zbrojny ze swym sąsiadem.

Sudan zawarł pokój z Czadem 13 marca 2008 roku.

     Północny Sudan

     Darfur

     Front Wschodni

     Autonomiczny Sudan Południowy - referendum niepodległościowe w 2011

      Linia demarkacyjna na 10°22'30"N

     Góry Nubijskie i Nil Błękitny

Góry Nubijskie, Nil Błękitny i obszary na południe od linii demarkacyjnej w 2011 zadecydują o swojej przynależności państwowej

edytuj Historia

Na terytorium dzisiejszego Sudanu istniała jedna z najstarszych kultur w Afryce - państwo Kusz ze stolicą w Napata (950 p.n.e. - 300 p.n.e.). W IV wieku p.n.e. zastąpiło je państwo Meroe. W V-VI wieku w Sudanie pojawiło się chrześcijaństwo, zostało jednak później wyparte przez islam. Arabowie utworzyli w Sudanie dwa sułtanaty: Fung na wschodzie i Darfur na zachodzie. W XVI wieku znalazły się one pod dominacją osmańską. W XIX wieku kontrolę nad Sudanem sprawowali Egipcjanie, którzy swoim wicekrólem w Sudanie wyznaczyli brytyjskiego generała Charlesa Gordona.

Mahdysta. Omdurman. 1936?

Gdy w roku 1882 w Egipcie pojawili się Brytyjczycy bardzo szybko zainteresowali się też Sudanem. Ich postępy w tym kraju przyhamowało znacząco powstanie mahdystów (1881-1885). Po jego stłumieniu i politycznym konflikcie z Francją w Faszodzie, Sudan stał się kondominium brytyjsko-egipskim. Egipcjanie utworzyli królestwo Sudanu, a wtedy każdy władca Egiptu był zarazem królem Sudanu. W roku 1948 kraj uzyskał autonomię, a pierwszego dnia 1956 roku niepodległość. Błyskawicznie doszło do konfliktu między zamieszkującą północną część kraju ludnością arabską i żyjącymi na południu ludami murzyńskimi. Na rasowe podłoże konfliktu nakłada się również religijne, gdyż Arabowie są prawie wyłącznie muzułmanami, a Murzyni to w dużej mierze chrześcijanie i animiści.

Pierwsza wojna domowa zakończyła się w 1972 roku przyznaniem południu autonomii. Jednak 11 lat potem jej ograniczanie spowodowało wybuch nowej wojny, w której według szacunków zginęło ponad 2 miliony ludzi. Wojnę zakończyło dopiero nadanie 9 stycznia 2005 autonomii Sudanowi Południowemu wraz z obietnicą przeprowadzenia tam w 2011 referendum niepodległościowego.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Konflikt w Darfurze.

Od 23 grudnia 2005 Sudan jest w stanie wojny z Czadem. Przyczyną wybuchu wojny było, według rządu w Ndżamenie, wspieranie czadyjskich rebeliantów przez rząd Sudanu. Rebelianci napadli na przygraniczne, czadyjskie miasto Adre, zabijając około 100 ludzi. Ponadto Czad oskarża sudańską milicję o napadanie na terytorium Czadu, rabowanie i palenie wsi.

13 marca 2008 został podpisany po kilkumiesięcznych rozmowach pokój w Dakarze

edytuj Gospodarka

Sudan jest krajem rolniczym. Od początku lat 20. XX w. najważniejszą rośliną eksportową była bawełny. W latach 70. zeczęto zwiększać areał upraw na obszarach nienawadnianych, głównie sorgo. Zmniejszono zaś produkcję bawełny. Susze, spadek cen produktów na rynku światowym i niestabilna sytuacja lat 80. spowodowały kryzys i wstrzymanie reform. Od 1997 roku reformy są wprowadzanie pod ścisłym nadzorem MFW.

• Wskaźniki gospodarcze: (2005)
  • PKB:19,6 mld $
  • PKB na 1 mieszkańca:2,1 tyś. $
  • Tempo wzrostu gospodarczego: 7.0%
  • Inflacja: 9.0%
  • Stopa bezrobocia: 18,7%

edytuj Przemysł i górnictwo

edytuj Bogactwa naturalne

Uważa się że Sudan ma duże zasoby naturalne, ale nigdy nie zostały one zbadane, więc potencjał kraju w tej dziedzinie jest nieznany. Niewielkie ilości azbestu, chromitu, miki, marmuru, gipsu, gazu ziemnego, złota i manganu są eksploatowane komercyjnie.

W latach siedemdziesiątych odkryto złoża ropy naftowej. W 1999 rozpoczął się eksport tego surowca, co sprawiło, że w kraju po raz pierwszy od uzyskania niepodległości miał miejsce dodatni bilans handlowy.

edytuj Główne ośrodki przemysłowe

Chartum, kompleks kinana, kompleks Giad

edytuj Rolnictwo

Podstawą gospodarki jest rolnictwo, które zatrudnia 80% siły roboczej i wytwarza 39% PKB.

edytuj Uprawy

sorgo, pszenicę, bawełnę, len, sezam, orzeszki ziemne, trzcinę cukrową.

edytuj Hodowla

wielbłądy, owce, kozy, bydło

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

edytuj Handel

edytuj Handel zagraniczny

Sudan jest głównie importerem artykułów przemysłowych, maszyn, produktów chemicznych i lekarstw. Eksport to głównie ropa naftowa (80%), Sezam (6%), Bawełna(3%), złoto (2%).

edytuj Obroty handlu

• Eksport: 3,4 mld (2005)
• Import: 3,3 mld (2005)

edytuj Transport

• długość lini kolejowych: 5978 km (2005)
• długość dróg utwardzonych: 4320 km (2005)
• ropociągi: 2365 km (2005)
• gazociągi: 156 km (2005)
• główne porty lotnicze: Chartum, Port Sudan
• główne porty morskie: Port Sudan

edytuj Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Sudanu.

Sudan jest podzielony na 26 stanów (wilajetów) i 133 dystrykty. Stany to:

edytuj Zobacz też

Sudańskie Siły Powietrzne

edytuj Linki zewnętrzne

• Niewolnictwo w Sudanie Aorta Magazine

p • d • e Państwa Afryki Algieria  • Angola  • Benin  • Botswana  • Burkina Faso  • Burundi  • Czad  • Demokratyczna Republika Konga  • Dżibuti  • Egipt  • Erytrea  • Etiopia  • Gabon  • Gambia  • Ghana  • Gwinea  • Gwinea Bissau  • Gwinea Równikowa  • Kamerun  • Kenia  • Komory  • Kongo  • Lesotho  • Liberia  • Libia  • Madagaskar  • Malawi  • Mali  • Maroko  • Mauretania  • Mauritius  • Mozambik  • Namibia  • Niger  • Nigeria  • Republika Południowej Afryki  • Republika Środkowoafrykańska  • Republika Zielonego Przylądka  • Rwanda  • Senegal  • Seszele  • Sierra Leone  • Somalia  • Suazi  • Sudan  • Tanzania  • Togo  • Tunezja  • Uganda  • Wybrzeże Kości Słoniowej  • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca  • Zambia  • Zimbabwe Terytoria zależne Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego • Majotta • Reunion • Święta Helena Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Sahara Zachodnia  • Somaliland Integralne części państw położonych poza Afryką Ceuta (część Hiszpanii) • Isla de Alborán (część Hiszpanii) • Isla del Perejil (część Hiszpanii) • Islas Chafarinas (część Hiszpanii) • Madera (część Portugalii) • Melilla (część Hiszpanii) • Peñón de Alhucemas (część Hiszpanii) • Peñón de Vélez de la Gomera (część Hiszpanii) • Sokotra (część Jemenu) • Wyspy Kanaryjskie (część Hiszpanii) • Wyspy Rozproszone (część Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych) • Wyspy Selvagens (część Portugalii)

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych

p • d • e Unia Afrykańska Algieria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dżibuti • Egipt • Erytrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Gwinea • Gwinea Bissau • Gwinea Równikowa • Kamerun • Kenia • Komory • Kongo • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Mauretania • Mauritius • Mozambik • Namibia • Niger • Nigeria • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Sahara Zachodnia • Senegal • Seszele • Sierra Leone • Somalia • Suazi • Sudan • Tanzania • Togo • Tunezja • Uganda • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca • Zambia • Zimbabwe

p • d • e

Liga Państw Arabskich

Algieria • Arabia Saudyjska • Autonomia Palestyńska • Bahrajn • Dżibuti • Egipt • Irak • Jemen • Jordania • Katar • Komory • Kuwejt • Liban • Maroko • Mauretania • Oman • Somalia • Sudan • Syria • Tunezja • Zjednoczone Emiraty Arabskie